Literaire Salon Jimmink Programma 3, 4 en 5 mei
3 MEI 2026
Open Jewish Home – The Karlsberg Family and the Jewish History of Merwedeplein
3 MEI15:00
Boekhandel Jimmink
Waalstraat 45 huis
In 1933, Merwedeplein in Amsterdam was a new square where people from different backgrounds lived side by side. That same year the first German-Jewish refugees settled there, hoping to find a safe haven.
Historian Rian Verhoeven speaks about the rich Jewish history of Merwedeplein, based on her book Anne Frank was niet alleen. Het Merwedeplein 1933–1945, including residents such as shop owner Sal Cardozo, diamond worker Louis Asscher and bridge champion Regina Cosman.
One of the families who lived on the square was the Karlsberg family. Evelyn Karlsberg, coming from Edinburgh, shares their story: her father Walter, aunts Ruth and Rahel, grandparents Bernhard and Ilse, and great-grandmother Franziska. After fleeing Hamburg, the family settled at Merwedeplein in 1938. In May 1940 they tried to escape by rowing towards England. Only weeks later the Gestapo stood at their door.
Verhalen van het Merwedeplein: Tine Boeke-Kramer verzetsvrouw. Wat leert zij ons vandaag?
3 MEI
16:30
Boekhandel Jimmink
Waalstraat 45 huis
Tine Boeke-Kramer raakte als jonge verpleegster van 21 jaar, al meteen betrokken bij het verzet. Ze bracht talloze Joodse kinderen naar onderduikadressen door het hele land.
In 1943 werd ze opgepakt toen ze aanbelde bij het verzetshuis op Corellistraat 6 van de familie Boissevain. Boeke-Kramer zat tijdens de oorlog gevangen in het Huis van Bewaring aan de Amstelveenseweg. Daarna werd ze overgeplaatst naar Kamp Vught, waar ze het ‘Bunkerdrama’ overleefde. Vanuit Kamp Vught werd ze gedeporteerd naar Ravensbrück.
Direct na de oorlog kwam Boeke- Kramer terug op het Merwedeplein. Daar werd zoon Joan geboren. Samen met zijn dochter Frida, vertelt Joan Boeke het verhaal van zijn moeder.
PROGRAMMA MAANDAG 4 MEI 2026
We beginnen met een overdenking en een lied
We herdenken onze doden. Specifiek de joodse buren in de Rivierenbuurt die huis aan huis werden opgehaald.
Eén van hen Ben Ali Libi, de goochelaar en zijn familie woonde op
Merwedeplein 59
Ben Ali Libi is de artiestennaam van de Joods-Amsterdamse goochelaar en entertainer Michel Velleman (1895-1943) Vanaf de jaren ‘20 trad hij op als de 'humoristisch goochelaar, professor Ben Ali Libi'.
Het Nieuwsblad van het Zuiden schrijft in 1924 over hem: 'Ben Ali Libi is een handige tovenaar die de aanwezigen versteld doet staan van zijn ongelofelijke toeren.
Hij trad in het genre variété voornamelijk in Amsterdam op, maar ook trad hij onder meer op voor Prins Hendrik en voor de Duitse ex-keizer Wilhelm.
Tijdens de laatste razzia van de Duitsers op 20 juni 1943 in Amsterdam-Zuid wordt Ben Ali Libi samen met zijn vrouw opgepakt.
Vervolgens gaan ze via doorgangskamp Westerbork naar vernietigingskamp Sobibor.
Ben Ali Libi was één van onze 14.000 joodse buren in de Rivierenbuurt, die in Sobibor werd vermoord.
Toespraak Gert-Jan Jimmink:
Mijn thema op deze 4e mei herdenking is: “we mogen nooit meer wegkijken!”
Het was in de oorlogsjaren “40-45” helaas voor het overgrote deel van de Nederlanders de gewoonte om weg te kijken.
Ter illustratie:
• “Miep doe de gordijnen dicht want ze halen weer joden op” uitspraak van een bewoonster van het Merwedeplein
• “We gaan naar de speeltuin, de joodse vriendjes mogen er niet in, maar het wordt een mooie dag hoor.”
• “We gaan vanmiddag naar een voetbalwedstrijd: Ajax speelt. Er missen een paar joodse spelers, maar het wordt weer een super spannende wedstrijd.”
We beseffen het misschien niet, we denken wel dat heel Nederland in verzet was.
Maar het tegendeel was waar.
Het zogenaamde “normale” leven ging gewoon door in Nederland.
Zelfs ná de oorlog werden de joden, die de kampen hadden overleeft geconfronteerd met achterstallige belastingen, en hun eigendommen - zelfs hun huizen!- werden niet teruggegeven.
We zijn nog steeds, anno vandaag, bezig met de in de oorlog gestolen bezittingen.
Velen weten ook niet dat de herdenking voor de “gevallenen” pas in de jaren zestig ook inclusief de in Nederland 1 miljoen vermoorde joden gold.
Ons past als nazaten van deze geschiedenis een grote bescheidenheid.
De essentie moge zijn dat we moeten beseffen dat wegkijken absoluut fataal is: “Miep zet de televisie uit, want ze laten weer bombardementen en dode kinderen zien.”
Wat is de zin om hier midden in onze mooie, nauwelijks veranderde Rivierenbuurt onze 14.000 joodse buren te herdenken die huis-aan-huis werden opgehaald door ICE….oh pardon ik zei ICE, dat moet natuurlijk de GESTAPO zijn.
Daar haal ik met de actualiteit de historie in.
Nooit meer wegkijken dus.
De zin om onze 14.000 joodse buren hier nu te herdenken, ligt in de morele verplichting die we ten opzichte van hen hebben : dus
• “Nooit meer Auschwitz” dus
• “Nooit meer haat ten opzichte van andersdenkenden”
• “Nooit meer mensen veroordelen en wegzetten omdat ze in Nederland hun veiligheid zoeken.”
“Wilt u meer of minder vluchtelingen” of was het een andere kreet…
Er wordt in heel Nederland gedemonstreerd tegen vluchtelingen. Weet u wat er op de petten van vele demonstranten staat: “acht/acht”. Ja, de achtste letter van het alfabet is de H. “acht/acht” staat voor “H/H of te wel “Heil Hitler”
Er worden door die zelfde raddraaiers ZELFS NSB vlaggen rond gedragen, de Hitlergroet gebracht en terroristische acties uitgevoerd. Weet u nog de demonstratie op het Malieveld in Den Haag of recent in Loosdrecht!?
Nee, wegkijken kan niet meer!
Maar u vraagt zich af : “ik ben maar alleen, wat kan ik nou doen…”
Welnu, op de hoogte blijven wat er gebeurt. En dan praten met elkaar, door contact te onderhouden elkaar te waarschuwen, EN het fake-nieuws te ontmantelen.
Verkeerde lieden komen vandaag de dag onbeschaamd in bepaalde politieke partijen met overtuigingen uit de nazitijd.
Er is zoveel te overdenken. Nee, na de oorlog had iedereen in het verzet gezeten, was moedig geweest. Helaas niets is minder waar.
Laten we een voorbeeld nemen aan dat handjevol geweldige verzetsstrijders van toen – waarvan velen hun leven gave voor onze vrijheid.
Als we ook hen op deze 4e mei herdenken -en dat willen we- dan doen we dat alleen zinvol als we in onze tijd niet onverschillig wegkijken.
Met de kreet dat antisemitisme van alle tijden is en er kennelijk bij hoort zitten we totaal op de verkeerde weg.
Is dat een makkelijke weg?
Nee, maar bedenk in “40-45” kostte dat velen hun leven terwijl wij in vrijheid de keuze kunnen maken
Nu zitten we hier in vrijheid en welvaart. Nu is de tevredenheid in ons land groot in vergelijking met andere landen.
Tevreden?
Dat moet niet betekenen wegkijken en achterover leunen.
We slaan de handen ineen voor een betere wereld, waar iedereen in vrijheid kan leven.
We gaan elkaar hiermee helpen, dat zijn we verplicht aan diegenen, die we hier zo dadelijk gaan herdenken met twee minuten stilte…
Na de toespraak:
Nu draagt Robert Duizend een tekst voor van de dichter van Van Randwijk en hij speelt hierna een stuk op de viool.
tekst van Van Randwijk
BERICHT AAN DE LEVENDEN
Het gebeurde in de meidagen van het jaar 1940
In het hart van Europa maakte een extreem gedachtengoed zich meester van het Duitse volk. Meteen grote en sterke militaire overmacht vielen de nazi's met veel geweld diverse landen binnen en overrompelden ook Nederland.
Een klein aantal burgers, onze koopvaardij op zee en de overgebleven delen van het leger en de marine weken, samen met da regering, uit naar het westen. Hiervandaan zetten zij, samen met onze bondgenoten. de strijd voort.
In het bezette Nederland werden de organisaties van vrije burgers door de vijand opgeheven, de rechtsorde werd uitgehold, kerken onder druk gezet, de pers het zwijgen opgelegd en de vrije wetenschap en kunst werden verboden.
Meer dan honderdduizend Joodse Nederlanders werden vermoord, Honderdduizenden mannen gevangen genomen en veroordeeld tot dwangarbeid. Toen stonden er midden in het volk mannen en vrouwen op:
- Tegen het geweld van de bezetter stelden zij hun overtuiging en geloof
- Tegenover de vervloekte ideologie van het nazisme plaatsten zij de universele waarden van verantwoordelijkheid en respect (christendom en humanisme)
- Tegenover de immense overmacht van de vijand, stelden zij de onvervangbare waarde van de mens.
Gewone burgers sloten zich aan bij het verzet" ze pleegden aanslagen, werden brandstichters, saboteurs en spionnen.
Zij lieten zich horen in illegale kranten en pamfletten. Hielpen hen die werden vervolgd. Zij verdedigden het recht van ouders in de opvoeding van hun kinderen en het recht van godsdienstvrijheid, Zij beschermden ook de vertrouwensband tussen arts en patiënt tegen de inmenging van een machtsbeluste staat.
Dankzij hen was Nederland in die donkere tijd, ondanks alle leed en vernedering, toch vrijer en sterker dan ooit.
Door de vijand vogelvrij verklaard vaak slecht georganiseerd en geleid door niets anders dan hun geweten, verzetten zij zich tegen de aanval op ons volk. Zij gaven de onzekere burgers vertrouwen, de verzwakten kracht en de vervolgden bescherming.
Velen van hen stierven in gevangenschap of voor het vuurpeloton. Slechts weinigen konden in hun vaderland worden begraven. Herdenk hen met eerbied en altijd.
Sta echter niet te lang stil bij het verdriet om hen wie wij verloren hebben.
Zoek niet de doden maar de levenden.
Zoek daar waar dit volk woont en werkt.
Kijk naar de weidsheid van ons land. Hoe hoog de hemel daarboven en luister naar het geluid van de machtige zee.
In onze omgeving zijn vrede en vrijheid vanzelfsprekend geworden, Zij zijn het resultaat van gezond verstand, eerlijk denken, medemenselijkheid en respect voor elkaar.
Bedenk dat wat gisteren werd bedreigd, vandaag en morgen opnieuw in gevaar kan komen.
Bescherm het en blijf waakzaam.
Dat daarom de weg naar de stilte van onze doden altijd begaanbaar mag blijven voor iedereen die zich bewust is van de waarde van vrijheid en rechtvaardigheid.
Hierbij helpe ons God.
Taptoe
Twee minuten stilte
Wilhelmus
Krans- en bloemen leggen
Kaddisj het gebed van de doden
Na de herdenking blijven we staan en maken een kleinere kring.
Nu volgt een bijzonder verhaal over Sallie Pinkhof vertelt door Lilian Kars.
Lilian woonde op het Merwedeplein 60 in het zelfde huis waar Sallie Pinkhof, de joodse dichter, schrijver en denker, die persoonlijk assistent was van Abraham Asscher, voorzitter van de Joodse Raad woonde.
Het verhaal wordt begeleid door muziek van cellist en componist Menachem, de zoon van Clara Asscher-Pinkhof de zus van Sallie.
5 MEI
DE VRIJHEIDSMAALTIJD IS HELAAS AFGELAST
CONCERTGEBOUW
Scherpdenkers: Sheila Sitalsing en Berlage Saxophone Quartet